Discussie leiden

Marije: Toen ik voorzitter was van de culturele commissie, werd er heel vaak van de agenda afgeweken. Mensen hadden dan ideeën voor activiteiten die in mijn agenda helemaal niet voorkwamen. En als ik ze dan voor de volgende week alsnog op de agenda zette, kwamen ze weer met iets heel anders. In het begin probeerde ik iedereen aan de agenda te houden, maar ik ontdekte dat de leukste ideeën altijd ontstonden als je ze vrij en ongestructureerd liet denken.

Peter: Lisette is de beste voorzitter die we ooit gehad hebben. Ze zorgt ervoor dat iedereen evenveel aandacht krijgt bij discussies. Ze heeft studenten die een grote bek hadden eindelijk leren luisteren naar mensen die je eerst nooit hoorde.

Tips voor het leiden van een discussie

Argumenteren

Argumentatieschema

Argumenteertrucs

Aanbevolen literatuur

Tips voor het leiden van een discussie

  • Stuur iedereen voortijdig de agenda toe

Zorg dat alle deelnemers zo vroeg mogelijk in het bezit zijn van een agenda, zodat zij zich kunnen voorbereiden op de discussie.

  • Zorg dat de aard van de bespreking voor iedereen duidelijk is

Wat is het is het voor een bespreking? Gaat het om een voorlichting, een meningsvorming of een besluitvorming? Gaat het om het genereren van ideeën voor een nieuw ontwerp of om het vinden van een oplossing voor een politiek vraagstuk?

  • Licht de structuur van de discussie toe en bewaak deze

Vertel welke punten er behandeld worden en in welke volgorde. Moet er een probleem opgelost worden dan probeer je als discussieleider eerst het probleem scherp te krijgen en pas daarna ga je mogelijke oplossingen genereren. Zorg ervoor dat de groepsleden niet meteen aan het discussiëren raken over de eerste de beste oplossing die bij iemand opkomt.

Moet je een ontwerp maken dan zorg je als projectleider dat de groep eerst helder heeft welke eisen aan het ontwerp gesteld worden, voordat je ideeën gaat genereren en het ontwerp verder uitwerkt.

  • Zie er op toe dat de deelnemers goed meewerken aan de structuur van de discussie

Houd de structuur van de discussie goed in de gaten. Als deelnemers zich niet aan de structuur houden, kan het zijn dat de discussie achteraf totaal nutteloos blijkt te zijn geweest. Efficiënt werken is niet alleen de verantwoordelijkheid van de discussieleider, maar ook van de deelnemers. Het heeft weinig zin om oplossingen voor te stellen als het probleem niet helder is. Ook is het niet handig om alternatieven voor een ontwerp te bedenken voordat de specificatie-eisen van het product zijn vastgesteld.

Hieronder volgen een paar tips die kunnen helpen bij het vasthouden van de structuur:

    • Als je merkt dat iemand erg afdwaalt, kun je als discussieleider het betoog selectief samenvatten. Je haalt de ter zake doende delen eruit en het overbodige laat je weg. Je kunt ook tegen het groepslid zeggen dat hij of zij afdwaalt. Een andere manier om afdwalingen te pareren is de spreker negeren en iemand anders het woord geven.
    • Soms heb je groepsleden die erg lang van stof zijn. Houdt zo iemand lange, wollige verhalen, probeer het gehele dan kort samen te vatten en te verhelderen. Afkappen doe je als het echt niet anders meer kan.
    • In situaties waarin iemand voorbarige opmerkingen maakt en op de structuur van de vergadering vooruitloopt, dank je de spreker voor de opmerking. Hierbij geef je ook aan dat je er bij het juiste agendapunt op terug zult komen.
  • Inventariseer de meningen van de deelnemers zorgvuldig

Een discussieleider heeft de lastige taak alle genoemde ideeën en meningen te inventariseren en te ordenen. De volgende tips kunnen hierbij helpen:

    • Stel discussie uit (dit geldt alleen bij het inventariseren van ideeën!). Discussie rond of kritiek op het idee van een groepslid kan hem ervan weerhouden zijn zegje te doen. Voordat er aan besluitvorming wordt gedaan moet iedereen eerst hebben kunnen zeggen wat hij of zij wilde zeggen. Alle alternatieven moeten bekend zijn.
    • Zorg ervoor dat iedereen aan het woord komt. Dit kan door mensen aan te wijzen en het woord te geven.
    • Noteer de ideeën die naar boven komen of zorg dat iemand van de aanwezigen notulen maakt
    • Probeer de ideeën te ordenen door dingen die bij elkaar horen bij elkaar te zetten
  • Ga goed om met meningsverschillen

Als de verschillende ideeën, voorstellen, ontwerpen of oplossingen zijn geïnventariseerd en het tijd is voor discussie, kunnen er grote meningsverschillen ontstaan. Dit is niet vreemd, want vaak hebben de deelnemers hun eigen belangen, opvattingen en wensen. Hoe los je meningsverschillen op?

    • Zorg dat alle partijen evenveel kans krijgen om hun standpunten en argumenten naar voren te brengen
    • Probeer tot een compromis te komen waarmee zoveel mogelijk deelnemers kunnen instemmen
  • Bewaak de sfeer en zie er op toe dat de deelnemers dit ook doen

De sfeer van een discussie kan om verschillende redenen vervelend worden. Voorbeelden hiervan zijn: de discussie stokt, mensen durven of kunnen niet verder praten en er ontstaan stiltes. Dit kan je oplossen door vragen te stellen, positieve opmerkingen te maken of iets te doen in de sfeer van een leuke anekdote vertellen, voorstellen om even koffie te halen of een eenvoudige glimlach.

Soms zijn er onderhuidse conflicten gaande. Dit kun je proberen op te lossen door die conflicten bespreekbaar te maken. In elke groep heb je wel een paar mensen die vriendelijk van aard zijn. Geef hun in zo'n situatie wat extra ruimte om iets te zeggen. Vraag juist aan hen wat zij ervan vinden en je zult merken dat de sfeer er anders door wordt. Je kunt ook even een pauze nemen en dan op de deelnemers de ruimte geven op een informele manier hun hart te luchten.

Als de deelnemers niet serieus meedoen aan een discussie kan dit de sfeer verpesten. In zo'n situatie kun je even pauzeren of stoppen en de volgende keer verdergaan. Als men te lang door is gegaan en de groepsleden echt melig zijn geworden of een beetje geirriteerd zijn geraakt, kun je hen motiveren door te wijzen op het belang van een serieuze aanpak. Je kunt ook iets formeler gaan vergaderen of als discussieleider je gevoelens uiten en vertellen hoe vervelend je het vindt dat niemand serieus meedoet.

Als de sfeer verslechtert door het traag verlopen van de discussie, kun je gesloten vragen stellen en samenvattingen geven met daaraan gekoppeld een conclusie.

  • Zorg dat de deelnemers aan de discussie elkaar genoeg ruimte geven om volop mee te doen

Zorg dat de deelnemers naar elkaar luisteren en aandacht hebben voor elkaars standpunten, ideeën en gevoelens.

  • Maak tegen het einde een goede samenvatting van de discussie

Bespreek met de deelnemers het doel van de discussie. In hoeverre is dat bereikt? Wat is nog onduidelijk? Waar zijn we nu uitgekomen? Welke conclusie kan er worden getrokken? En eventueel: wanneer is de volgende bijeenkomst?

Argumenteren

In discussies is het belangrijk dat jij je mening of idee goed onderbouwt. Je kunt in principe iedereen van jouw standpunt overtuigen als je daar goede argumenten voor hebt. Maar soms is het moeilijk om die argumenten voor jezelf duidelijk te krijgen. Nog moeilijker is het om de argumenten van iemand anders goed te kunnen beoordelen. Om meer inzicht in het argumenteren te krijgen kun je een argumentatieschema maken.

In een argumentatieschema wordt onderscheid gemaakt tussen vier soorten argumenten:

  1. de enkelvoudige argumentatie,
  2. de meervoudige argumentatie,
  3. de onderschikkende argumentatie en
  4. de nevenschikkende argumentatie

Argumentatieschema

Door de eeuwen heen hebben mensen vele trucs bedacht om elkaar met valse argumenten te misleiden. Om je hiertegen te bewapenen is het handig om de trucs die gebruikt worden te herkennen. Hieronder volgt een lijst met "valselijke" argumentaties. (Klik op het argumentatieschema)



Argumentatieschema


Argumenteertrucs

Pas op voor:

1. Analogie redeneringen

Als A eigenschap X heeft en B lijkt op A, dan heeft B ook eigenschap X.

Bijvoorbeeld: "Het is maar goed ze niet met die vent getrouwd is. Hij lijkt op mijn leraar Nederlands en daar heeft ook geen vrouw het langer dan twee weken bij uitgehouden."

Waarin lijkt die vent op desbetreffende leraar Nederlands? En zijn het de eigenschappen die zij gemeen hebben die ervoor zorgen dat ze zich onuitstaanbaar gedragen t.o.v. vrouwen?

2. Pragmatische redeneringen

Een pragmatische redenering is een vorm van argumentatie waarin bepaalde praktische argumenten sterker gelden dan inhoudelijke argumenten.

Bijvoorbeeld: een commissielid functioneert niet goed en het bestuur wil haar ontslaan.

Als tegenargument wordt een praktische zaak aangevoerd. "Er is geen geld voor het aannemen van een nieuw lid". Door een dergelijk praktisch argument naar voren te brengen, wordt de zaak waar het eigenlijk om gaat, omzeilt. In dit geval is dat het slecht functioneren van een commissielid. Dat is een gevoelig onderwerp en het is lastig om er goed mee om te gaan.

3. Retorische redeneringen

Dit kan op vele manieren:

 

1. Je dwingt de ander met argumenten te komen, terwijl je ze zelf ontwijkt, bijv.

    • Leg mij maar eens uit wat er tegen is op...
    • Het spreekt vanzelf dat...

2. In je argumenten zitten bepaalde suggesties verscholen, bijv.

    • Ik heb het werkverslag niet af omdat mijn begeleider, die pietlut, nog wat commentaar had.

Is je begeleider een 'pietlut' ? En betekent dit dat zijn commentaar eigenlijk niet terecht was?

3. Geladen of gekleurde taal gebruiken en gebruik maken van metaforen, bijv.

    • Ik vind het onverdraaglijk om te zien hoe zon jonge medewerkster aan haar lot wordt overgelaten door die kerels die alle verantwoordelijk afschuiven en steeds 'niet thuis' geven.

Laat je in dit geval niet teveel misleiden door het taalgebruik en probeer kritisch te kijken naar de inhoud van het gebeuren. Had die 'jonge medewerkster' niet zelf om steun kunnen vragen? Hebben die 'kerels' misschien gelijk dat ze zich niet overal verantwoordelijk voor voelen?

4. Ironisch argumenteren of understatements doen, bijv.

    • We moeten wel met dit voorstel verder: de dingen die jij bedenkt zijn zo ingenieus L !
    • Dat is geen onaardig idee!

5. Het "wij"- of "jij"-gebruik, bijv.

    • Een hete zomer doet het altijd goed: we willen eigenlijk niets liever dan de hele dag met een drankje in de hand op het strand liggen. Weet je zeker dat jullie het allemaal willen of ben jij eigenlijk de enige die hier van houdt?
    • Internet is een vreemd medium. Je doet er vier jaar over om het een beetje te begrijpen. Wie is 'je'? Bedoel jij 'jezelf' of is het echt waar dat 'men' er gemiddeld vier jaar over doet?

6. Evident beargumenteren (vooral veel dingen die in het voordeel van het eigen standpunt zijn aanhalen en dingen die in het voordeel zijn van het standpunt van de ander weglaten), bijv.

    • Kunst is veel boeiender dan wetenschap. Kunst schept, creëert; zij voegt iets toe aan wat al is. Kunst dringt door tot het wezen van mensen en de maatschappij. Kunt voelt. Je kunt er niet aan voorbij gaan. Wetenschap ontdoet de werkelijkheid van haar mysterie. Neem nou Karel Appel...

 

Ga bij argumenten altijd na of ze geldig (dus van toepassing op de kwestie) en juist (waar en volledig) zijn!!

Aanbevolen literatuur

Eemeren,F.H. van, Grootendorst,R. & Snoeck Henkemans, A.F. (1995) Argumentatie. Groningen: Wolters-Noordhoff

Steehouder, M., Jansen, C., Maat, K., Staak, J. van der, Vet, D. de, Witteveen, M. & Woudstra, E. (1999), Leren Communiceren, Groningen: Wolters-Noordhoff.