Stress Management

 

Natasja: Ik ken studenten die later het management in willen. Die zijn zich meer bewust van zaken als doelstellingen bepalen en een bewuste planning opstellen. Die zien hun studie waarschijnlijk ook als een doel dat zo snel en efficiënt mogelijk bereikt moet worden. Ik niet. Niet omdat ik geen doelen wil bereiken, maar omdat ik het niet eens ben met het doel. Omdat ik mijn eigen doel wil bepalen, maar nog niet zo goed weet hoe ik daar vorm aan moet geven. Omdat ik zoekende ben en mezelf de tijd gun om te zoeken. Of zoiets.

Marieke: Ik maak me niet dik. Ik laat het maar een beetje over me heen komen. Dat bevalt me prima.

Wat is stress?

Omgaan met stress

Tips voor stressmanagement

Aanbevolen literatuur

Je bent jong en je wilt wat. Je doet dingen die je leuk lijken en dan komt er een moment dat het niet zo goed gaat. Eerst heb je dat nog niet zo in de gaten. Maar dan dringt het langzaam tot je door. Je staat stil bij jezelf en beseft dan: "Dit is eigenlijk niet wat ik wil. In feite heb ik dit nooit gewild. Hoe heeft dit mij überhaupt kunnen gebeuren?" Er zijn je dingen overkomen waar je niet voor gekozen hebt of die je niet voorzien had. Iets dergelijks overkomt ieder mens wel eens. Maar hoe zorg je ervoor dat het jou niet te vaak gebeurt.

Slechte studieresultaten en 'niet lekker in je vel zitten' kunnen aanleiding zijn om iets te veranderen in je leven. Deze veranderingen kunnen drastisch zijn, zoals het kiezen van een andere studie of het tijdelijk stoppen met de studie. Maar ook minder ingrijpende beslissingen kunnen aan de orde zijn, zoals het experimenteren met ander studeergedrag. In de vorige hoofdstukken zijn deze zaken uitgebreid aan de orde geweest, zoals het voorbereiden van colleges, het op een andere manier maken van aantekeningen, een planning maken en uitvoeren en dergelijke.

Matige studieresultaten maar ook een kribbig humeur, twijfel, balen, paniek, schuldgevoel en angst kun je zien als signalen dat het niet allemaal loopt zoals je wel zou willen. Dat geldt zowel voor kleine beslissingen in je leven als voor grote. Het inzetten van veranderingen doe jij zelf en je kunt er beter vandaag nog mee beginnen, dan je nog dagen of weken laten overspoelen door rotgevoelens. Wees niet bang om nieuwe stappen te zetten en risico's te nemen, maar doe het weloverwogen en bewust. Jij bent de baas over je eigen leven. Jij neemt beslissingen en als die verkeerd uitpakken, dan probeer je ze alsnog bij te stellen of tegenmaatregelen te nemen. Hanteer het motto: 'van fouten kun je leren'. Steun uit je directe omgeving is hierbij belangrijk. Schroom dus niet om die steun te vragen. Anderen vinden het vaak fijn wanneer ze iemand kunnen helpen.

Wat is stress?

Het leven van een student is meer dan alleen maar studeren. Werken naast de studie, uitgaan en genieten van het leven. Het hoort er allemaal bij. Maar het kan ook niet goed gaan. Het kan zijn dat je steeds vaker merkt dat je niet lekker in je vel zit, nergens zin in hebt of depri bent? Misschien ben je snel afgeleid, ga je twijfelen aan jezelf of zie je steeds meer op tegen allerlei situaties waar je voorheen geen problemen mee had. Of ben je gehaast, ongeduldig en snel geïrriteerd? Dit zijn allemaal voorbeelden van signalen dat het niet zo goed met je gaat. Als de signalen na korte tijd verdwijnen is er niets aan de hand. Als ze langer aanhouden en steeds vaker voorkomen, dan zou je kunnen spreken van een stressvolle situatie. Het woord ‘stress’ was oorspronkelijk een heel neutraal woord. In het Nederlands vertaald betekent het ‘spanning’. Om goede prestaties neer te zetten heeft ieder mens een bepaalde dosis spanning nodig. Je zou kunnen zeggen dat elk mens een bepaald optimaal spanningsniveau kent. Ligt de spanning rond je optimum dan is er sprake van positieve stress. Zodra de spanning te lang ver boven of onder je eigen optimum ligt, is er sprake van negatieve stress. Voor de ene persoon ligt het optimum hoger dan bij de ander. Zo zal de een het heerlijk vinden als hem of haar gevraagd wordt ergens een lezing te houden, terwijl een ander daar enorm tegenop kan zien. In deze paragraaf zullen we het woord ‘stress’ verder gebruiken in de betekenis van negatieve stress.

De oorzaken van stress kunnen heel divers zijn. Heel algemeen geformuleerd kun je zeggen dat stress optreedt wanneer mensen niet toekomen aan het realiseren van de dingen die zij belangrijk vinden in het leven. Die dingen zijn heel verschillend van persoon tot persoon. De ene student is ambitieus en wil snel carrière maken, de ander verzet zich tegen de prestatiegerichte maatschappij en geeft uiting aan deze kritiek in woord en daad. Wanneer je vaak en lang het gevoel hebt dat je geen invloed kunt uitoefenen op jezelf en op jouw situatie, dan is de kans groot dat je last krijgt van stress.

Omgaan met stress

Wat kun je hieraan doen? Twee dingen: symptomen bestrijden en oplossingen zoeken voor de oorzaken. Als een oplossing niet direct voorhanden is (zoals bij ziekte of ongeval) of als de oplossingen een wat langere tijd vragen (je ouders verander je niet zo maar), kun je beginnen met het bestijden van de symptomen. Dit kun je doen door een paar weken lang een logboek bij te houden, waarin je per uur registreert welke klachten je hebt en in welke situatie ze optreden. Na afloop van die weken kun je zien welke situaties bij jou spanning oproepen en welke situaties juist ontspannend zijn. Zo kun jij leren bepaalde situaties te vermijden of juist op te zoeken. Verder kun je leren jezelf te ontspannen door een cursus yoga of iets in die richting. Wat vaak ook goed helpt is steun zoeken bij mensen die belangrijk voor je zijn en die jij vertrouwt, zoals vrienden, vriendinnen, ouders e.d. Maar het meest belangrijk is het werken aan een oplossing voor je problemen. Hiervoor moet je eerst een beeld krijgen van de oorzaken. Zijn het fysieke oorzaken (ziekte, ongeluk) of psychische (je manier van denken, je gedrag, je opvattingen) of situationele (overvol curriculum, werkgever die blijft vragen of je meer uren wilt komen werken, onderling geruzie op de flat)? Een analyse van je logboek kan helpen een beter inzicht te krijgen. Als je er zelf niet uitkomt kun je professionele hulp vragen aan deskundigen (mentoren, studieadviseurs, studentendecanen of studentenpsychologen). Zij zijn ervoor en ze zijn gespecialiseerd in problemen van studenten.

Tips voor stressmanagement

Hier volgen een paar hints om meer grip te krijgen op je eigen leven en de studie.

Doorgrond de docenten

Probeer ook je docenten te doorgronden. Natuurlijk zou elke docent het liefst hebben dat elke student het vak leuk vindt en er helemaal voor gaat. Maar dat is niet reëel. Jij bepaalt zelf in hoeverre jij je wilt inzetten voor een vak. Ga je voor een vijfje dat je kunt compenseren of voor een zesje? Of vind je dit vak zo bijzonder dat je er een acht of een negen voor wilt halen. Voor welk cijfer je ook gaat, zorg dat je weet wat de docent belangrijk vindt en wat de tentameneisen zijn. Stem je activiteiten daar op af .

Neem verantwoord risico's

Als er onderdelen in een vak zijn die je persoonlijk niet zo interesseren, maar die de docent belangrijk vindt, kijk er dan wel even naar voor het tentamen. Als er onderdelen in een vak zijn die je niet interesseren én die de docent niet zo belangrijk vindt, dan kun je in geval van tijdnood daar wel risico mee nemen. Zorg er voor dat je verantwoord risico's neemt en niet zomaar in het wilde weg.

Stel je eigen doelen.

Ga voor jezelf na wat jouw prioriteiten zijn en maak een keuze in het spanningsveld tussen studie, bijbaantje en studentenleven (zie ook hoofdstuk 2). Ga na of je doelen ook haalbaar zijn. Alles willen is wel leuk, maar alles ook kunnen is een heel andere zaak. Maak keuzes die haalbaar zijn.

Bepaal welke activiteiten deze doelen kunnen realiseren

Ga na wat jij moet doen om je doelen te bereiken. Jij zit anders in elkaar dan elke willekeurig andere student. Wat jij moet doen om bijvoorbeeld een vak te halen, kan aanmerkelijk verschillen van wat een ander moet doen. Laat je niet misleiden door stoere verhalen of klaagzangen van anderen. Het kan toch best zijn dat jij het een leuk vak vindt, terwijl anderen er vreselijk tegenop zien. Het kan ook zijn dat die ene medestudent er al heel veel vanaf weet en daardoor het vak makkelijk vindt, terwijl jij wat voorkennis mist en het daardoor veel moeilijker vindt. Wees niet bang om anders te zijn dan je medestudenten. Soms heeft dit positieve gevolgen (gaan dingen jou makkelijker af) en op andere momenten negatieve (dan kosten bepaalde dingen jou meer moeite). Bepaal welke vakken je in dit blok of trimester wilt halen. Bepaal hoe moeilijk of makkelijk deze vakken voor jou zijn en ga na hoe die vakken getoetst worden. Stem je leeractiviteiten af op de manier van toetsen. Ga na wat jij moet doen om deze vakken te halen, want dit verschilt sterk per student (alles grondig bestuderen of alleen oude tentamens maken, of een combinatie) en ga na hoeveel tijd je dat zal kosten

Maak een tijdsplan

Maak een trimesterplan. Welke vakken wil jij dit trimester halen? Maak een weekplan. Plan daarin je uren voor studie (colleges en zelfstudie) én je vrije tijd, maar ook je dagelijkse verplichtingen

Bewaak je eigen leerproces.

Stel jezelf regelmatig de volgende vragen: "Ben ik nog steeds de baas over mijn eigen leven of laat ik me leven door anderen?" "Is dit wat ik wilde?" "Lukt het me met de inspanningen die ik voor ogen had of moet ik er achteraf gezien toch heel wat meer voor doen of laten?" Vang tijdig signalen op als 'je niet kunnen concentreren' en 'stof niet begrijpen' en 'achterop raken'. Ga na of je meer of minder tijd nodig hebt voor een vak dan je aanvankelijk dacht. Controleer of je de reeds bestudeerde leerstof goed beheerst door hierover te praten met medestudenten, of door oude tentamenvragen over deze onderdelen te maken. Je kunt ook nagaan of je de rode draad van het vak nog weet. Misschien ben je blijven steken in bepaalde moeilijke onderdelen. Bedrijf geen struisvogelpolitiek maar doe wat met dergelijke signalen

Stel je plan zonodig bij.

Reflecteer op het geheel. Als blijkt dat bovenstaande niet zo lukt, kan het zijn dat jij je doelen te abstract hebt geformuleerd of op te lange termijn. Probeer het dan nog eens. Splits je doelen in meer concrete subdoelen die op een veel kortere termijn zijn te realiseren (zie ook par. 2.4) . Als je leerproces niet naar verwachting verloopt, probeer dan na te gaan wat de oorzaak is (motivatie, intelligentie, studieaanpak, persoonlijke problemen, gezondheid, financiële problemen, tijdnood en dergelijke). Probeer de oorzaak van de problemen op te lossen. Mochten er meerdere problemen tegelijk spelen, pak dan niet alles tegelijk aan, maar stel prioriteiten.

Aanbevolen literatuur

Quinn, R.E., Faerman, R.E., Thompson, M.P. & McGrath, M.R. (1997) Handboek Mangementvaardigheden, Schoonhoven: Academic Service