Nonverbale communicatie

Joyce: Als ik met Erwin in de trein zit, dan merk ik dat hij binnen tien minuten oogcontact heeft met een paar leuke vrouwen. Hoe hij dat voor elkaar krijgt?! .

Pieter: Ik erger me vreselijk aan mensen in de trein, die bij grote drukte gewoon hun spullen op een lege plaats laten staan. Dan moet je ze nota bene netjes vragen of ze alsublieft hun tas bij zich willen houden.

We praten veel met elkaar. Vaak zelfs heel veel. Of toch niet. Bij jij iemand die veel kijkt en allerlei signalen oppakt? Mensen communiceren met elkaar via woorden. Dat is de meest gebruikelijke manier. Maar mensen communiceren ook nonverbaal, zonder woorden. Dat gebeurt vaak onbewust. Maar daarom is het niet minder belangrijk. Misschien is het wel het meest belangrijke aspect van communicatie!
Ben jij je bewust van de nonverbale signalen die jij uitzend naar anderen? Wil je meer leren over het interpreteren van de nonverbale boodschappen van anderen naar jou?
Soms denken mensen dat nonverbale communicatie onbewust gaat en dat je dat niet kunt leren . Niets is minder waar. Je kunt dit zelf bewijzen door de cases en de oefeningen bij dit onderdeel te doen. Zo leer je experimenteren met nonverbale communicatie. Dat leidt ongetwjfeld tot een paar verrassingen. Bewust omgaan met de nonverbale aspecten van communicatie leidt tot verbetering van de communicatie.
De belangrijkste onderdelen van nonverbale communicatie (territorium, lichaamshouding, gebaren, mimiek en oogcontact) zullen we hieronder kort toelichten.

N.B. Realiseer je wel steeds dat de interpretatie van de nonverbale signalen in diverse culturen kan verschillen. Bijvoorbeeld: direct oogcontact is in de ene cultuur een teken van 'openheid', maar kan ik een andere cultuur ervaren worden als 'brutaal'.

'Close' zijn of afstand houden   -  Territorium
Zo sta je in het leven  -   Lichaamshouding
Praten met handen en voeten  -  Gebarentaal
Van je gezicht aflezen  -   Mimiek
Spiegels van de ziel  -   Oogcontact


'Close' zijn of afstand houden   -  Territorium

Ieder mens heeft een eigen territorium om zich heen. Dat terrotorium verandert steeds. Soms is je territorium groot. Dat is het geval wanneer je iemand op afstand wilt houden. Soms is je territorium klein, bijvoorbeeld als je van iemand houdt. Die mag dicht bij je zijn. De fysieke afstand tussen een paar mensen is vaak een weerspiegeling van hun emotionele band. Je kunt ook je territorium afbakenen, zodat het voor anderen moeilijk wordt om te dichtbij te komen. Let maar eens op mensen in de trein of in hun bibliotheek. Waar laten zij hun spullen? Dichtbij of juist uitgebreid uitgestald? Dat laatste maakt dat je niet vlak naast hen kunt gaan zitten, m.a.w. een groot duidelijk afgebakend territorium.
Heb je ook wel eens opgelet op groepjes mensen bij feesten of recepties. Hoe staan of zitten ze bij elkaar, wat doen ze als er een ander bij de groep komt? Maken ze de kring groter of moet de nieuweling zich erin wurmen? De groep heeft ook een territorium. Een flexibele groep stelt zijn territorium makkelijk open voor anderen. Een 'kliek' zal dat niet doen, die zal het eigen territorium zo gesloten mogelijk houden.

Zo sta je in het leven  -  Lichaamshouding

Iedereen communiceert nonverbaal. Dat heb je van jongs af aan geleerd, maar het kan zijn dat jij je dat niet zo bewust bent. Had jij ook zo'n gymleraar die zei: "Schouders naar achteren, borst naar voren, hoofd recht en ontspannen!"? Daar werd je geleerd dat je lichaamshouding zekerheid en zelfvertrouwen uitstraalt als je een bepaalde houding aannneemt. Jouw lichaamshouding zegt iets ver hoe jij in het leven staant.
Ben je wat somber aangelegd, dan kijk je vaak naar de grond, helt je hoofd wat naar voren, je schouders hangen wat af en je borst is ingetrokken. De bewegingen van je handen en voeten zijn wat traag.
Ben je een rasoptimist, dan loop je vaak te stralen. Hoofd rechtop, schouders naar achteren, borst naar voren, enthousiaste bewegingen en ferme tred. Er kan je immers niets gebeuren.
Let eens op de lichaamshouding van je vrienden, studiegenoten of familie. Wat zegt dat over hun personlijkheid? Doe hun eens na (vakterm is 'spiegelen'), m.a.w. neem dezelfde houding aan of maak dezelfde bewegingen als de ander en probeer na te gaan hoe dat voelt. Je zult merken dat gevoelens en houdingen samenhangen. Je kunt beide afzonderlijk van elkaar veranderen. Door te spiegelen kun je leren je een beetje in te leven in de ander.

Praten met handen en voeten  -  Gebarentaal

Je kent ze vast wel, die mensen die met veel bewegingen hun verhaal ondersteunen. Soms zou je willen dat docenten dat deden, dan werd hun hoorcollege wat levendiger. Soms heb je gebaren nodig om iets duidelijk te maken. Je wilt dan aangeven hoe groot of klein iets was of welke bewegingen dat ding maakte. Soms zijn gebaren simpelweg symbolen. Denk aan de vuist met de duim omhoog. 'Tof hoor'. Of met de duim omlaag. 'Echt slecht'. Over die middelvinger zullen we het maar niet hebben.
Op de volgende website staat de 'handentest'. Als je die test gedaan hebt, ben je je meer bewust van de betekenis van 'handen schudden'.

Van je gezicht aflezen  -  Mimiek

Emoties vinden hun uitdrukking in het hele lichaam, de houding en de gebaren, maar vooral het gezicht. We kennen niet voor niets de uitdrukking "het is van je gezicht af te lezen'. De stand van de wenkbrouwen, de mate waarin de ogen open of juist dichtgeknepen zijn en de mond, met name de lippen en de stand van de mondhoeken. De combinatie van die elementen maakt dat we een heel scala van emoties kunnen aflezen. De afkortingen die je tegenwoordig gebruikt in de schriftelijke communicatie (mail, sms en chat) zijn hiervan een afgeleide.
;-) knipoog      :-D volle lach      :-) vrolijk      :-) boos

Spiegels van de ziel  -  Oogcontact

Ogen zijn de spiegel van de ziel. De meest diepe en intense emoties komen tot uitdrukking via de ogen. Om die reden is oogcontact ook bijna een synoniem van persoonlijk contact. Het contact zoeken met de ogen ligt dan ook heel gevoelig. Blijf je iemand te lang aankijken om aandacht te trekken, dan kan dat opgevat worden als brutaal of zelfs als opdringerig. Dit is met name het geval wanneer de ander geen contact wil.
Oogcontact kan ook heel prettg zijn. Even sluiks kijken en afwachten hoe de ander reageert.. Hoe lang kun je naar elkaar kijken en het nog prettig vinden. Via oogcontact kun je aftasten wat je van elkaar wil. Het zijn dan de eerste stappen naar een verdere kennismaking.

Verder surfen of lezen:

Startpagina over nonverbale communicatie.
Veel foto's ter illustratie van lichaamstaal.
Uitgebreide toelichting op veel aspecten van nonverbale communicatie.
Veel informatie over nonverbale communicatie.
Leuke opdrachtjes om zelf te experimenteren en ervaringen met elkaar te delen.